Determination of the efficiency/fragility of Marine Protected Areas via trophic relations: Gökova Special Environmental Protected Area


Yapici S., Aksu S. , Cerim H., Yalgin F., Çağlar S., Giannetto D., Tarkan A.

  • Project Type: TÜBİTAK Projesi
  • Project Group: Basic Science
  • Begin Date: February 2023
  • End Date: August 2026

Abstract

Deniz koruma alanları (DKA)’nın ana hedefi insan etkilerini tersine çevirmek, biyolojik çeşitliliği koruma ve artırmanın yanı sıra, balıkçılığın uzun vadeli gelişimini sağlamaktır. Küresel iklim değişikliği başta olmak üzere diğer insan temelli vektörler yabancı/istilacı türlerin dağılımlarındaki kısıtlamaları ortadan kaldırarak, DKA’ları genlerden türlere ve ekosisteme kadar tüm deniz biyoçeşitliliğin savunulduğu son kale haline getirmektedir. Ekolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan yararları bulunan DKA’ların başarılı bir yönetimi için, bu alanların zaman içindeki uğradığı değişimlerin izlenmesi gerekmektedir. Ancak bu açıdan yaklaşıldığında özellikle ülkemizdeki DKA’ların işlevselliği/kırılganlığını irdeleyen bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu sebeple önerilen projede bu özgün konunun derinlemesine incelenmesi ve elde edilecek sonuçların mümkün olduğunca yaygınlaştırılması amaçlanmıştır. 

Önerilen proje, ülkemizdeki deniz koruma alanlarından olan, Gökova Özel Çevre Koruma Bölgesinin işlevselliği/kırılganlığını, bölgedeki balıkçılığa kapalı (Akyaka, Boncuk ve Çamlı) ve açık alanlarda dağılım gösteren hedef türler arasındaki trofik ilişkiler üzerinden belirleyecektir. Bu amaçla uzman 8 araştırıcı ve 2 bursiyerden oluşan bir ekip oluşturulmuştur. Bu çalışma ekibi, 24 aylık proje süresi boyunca hedef türleri ve çevresel örneklemeleri elde edecektir. Çalışma istasyonlarında istilacı ve yerel kökenli hedef türlerin beslenme etkileşimleri, izotopik niş genişlikleri ve besin çakışmaları ve trofik çağlayan süreçleri analiz edilecektir.

Projenin sonunda elde edilmesi planlanan çıktıların bilimsel ve yönetimsel anlamda günümüzde artan insan temelli etkilere karşı oluşturulan DKA’ların başarılı yönetimi ve izlenmesi adına dünyada ve Türkiye’de önemli bir boşluğu doldurması beklenmektedir. Çalışma kapsamında ortaya konacak çıktılar kullanılarak ulusal ve uluslararası seviyede konu ile ilgili kurum ve kuruluşlar ile işbirlikleri gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. Bu bulgular mevcut DKA’ların yönetimi ile ileride oluşturulacak yeni DKA’ların belirlenmesinde yeni bilimsel kriterlerin oluşturulabilmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca yabancı/istilacı türlerin DKA’lardaki istila süreçlerinin anlaşılmasıyla, Akdeniz'de bulunmadığı bölgeler içinde olası yayılım alanları genişlemeleri habitat uygunluğu analizleri ile tespit edilecektir. Bu sayede mevcut ve gelecekteki DKA’larda bulunan yabancı/istilacı türlere dair mevcut ve gelecek risk değerlendirme ve yönetiminde erken önlem alınmasını kolaylaştıracaktır.